Grupa DBT dla bliskich osób z borderlineGrupa · stacjonarnie wt 15–17 lub 9–11 · online pn 15–17 lub śr 9–11

Znasz ten moment. Przekręcasz klucz w zamku i jeszcze zanim otworzysz drzwi, już wiesz. Po ciszy, która brzmi inaczej niż zwykła cisza. Twój układ nerwowy przez lata przekwalifikował się na synoptyka, tyle że nie prognozuje pogody, tylko nastrój jednej konkretnej osoby. I to z dokładnością, której pozazdrościłby mu niejeden prezenter pogody.

Wiesz, co jest w tym najgorsze? Nie burza. Burza przynajmniej jest uczciwa. Najgorsze jest to, że kochasz tę osobę, robisz wszystko, co potrafisz, a i tak co chwilę słyszysz, że znowu nie tak. A potem leżysz w nocy i urządzasz sobie w głowie proces, w którym jesteś jednocześnie oskarżonym, prokuratorem i sędzią. Wyrok zapada szybko: to moja wina.

Nie Twoja. Ale, uwaga, także nie jej. Od tego zdania zaczyna się cała ta grupa.

Przez dziesięć lat prowadzenia grup DBT dla osób z borderline wiele razy widziałyśmy tę samą scenę. Pacjentka uczy się regulować emocje, robi postępy, wraca do domu, a dom nadal działa według starych reguł, bo nikt tam nie dostał nowej instrukcji. Bliscy są zmęczeni, przestraszeni i zostawieni sami sobie. Dlatego stworzyłyśmy grupę dla nich.

Czy to grupa dla mnie? Rodzic osoby z borderline, partner, partnerka

Dołącz, jeśli:

• jesteś rodzicem osoby z borderline, która ma co najmniej 16 lat, albo partnerką lub partnerem osoby z borderline,

• masz poczucie, że chodzisz wokół tej osoby na palcach, a i tak co chwilę wchodzisz na minę,

• masz już za sobą tłumaczenie, proszenie, ustępowanie, stawianie granic i krzyk, w różnej kolejności i z podobnym skutkiem,

• żyjesz w poczuciu winy, lęku albo zmęczenia, o które nikt Cię nie pyta,

• chcesz zrozumieć, co się właściwie dzieje, zamiast co tydzień zgadywać od nowa.

Twoja bliska osoba nie musi chodzić na terapię ani nawet wiedzieć, że uczestniczysz w grupie. Diagnoza też nie jest warunkiem koniecznym, choć pomaga.

Z jednej rodziny mogą przyjść dwie osoby, na przykład oboje rodzice albo mama i partner, i bardzo do tego zachęcamy. Dom, w którym tylko jedna osoba zmieniła sposób reagowania, przypomina orkiestrę, w której połowa muzyków dostała nowe nuty.

Dla kogo ta grupa nie jest

Nie jest dla rodziców dzieci poniżej 16 lat. Rodzic 13-latka ma inne zadanie: ustala zasady, a uczestnik tej grupy uczy się wpływać na bliską osobę przez relację. Dla rodziców młodszych nastolatków planujemy w przyszłości osobną propozycję.

Nie jest dla osób, które doświadczają przemocy w relacji. Wtedy pierwszym krokiem jest bezpieczeństwo, a nie nauka uprawomocniania osoby, która krzywdzi. Na kwalifikacji pomożemy znaleźć właściwe wsparcie.

Nie jest też dla osób w ostrym kryzysie psychicznym. Jeśli ledwo trzymasz się na powierzchni, zacznij od pomocy indywidualnej. Grupa poczeka.

Borderline w rodzinie: dlaczego dobre intencje tak często kończą się awanturą

Marsha Linehan, twórczyni terapii dialektyczno-behawioralnej, opisała borderline jako spotkanie dwóch czynników. Z jednej strony jest człowiek, który odczuwa emocje szybciej, mocniej i dłużej niż większość z nas. Z drugiej strony środowisko, które tej intensywności nie rozumie i, zwykle w najlepszej wierze, odpowiada na nią unieważnianiem (Linehan, 1993). Unieważnianie nie oznacza przemocy ani okrucieństwa. To najzwyklejsze zdania świata: nie przesadzaj, przecież nic się nie stało, inni mają gorzej, uspokój się, to porozmawiamy.

I tu zaczyna się błędne koło. Osoba z borderline słyszy, że jej emocja jest błędem, więc próbuje jeszcze głośniej udowodnić, że jest prawdziwa. Ty widzisz eskalację, więc tym bardziej próbujesz ją wygasić. Ona odbiera to jako kolejne unieważnienie. I tak dalej, aż ktoś trzaśnie drzwiami. Nikt w tej scenie nie jest złym człowiekiem. Wszyscy grają w grę, której zasady sprawiają, że przegrywają wszyscy naraz.

Dlatego rady w rodzaju po prostu postaw granice albo po prostu bądź wyrozumiały działają mniej więcej tak jak rada po prostu zaśnij dla kogoś z bezsennością. Technicznie poprawne. Praktycznie bezużyteczne, dopóki ktoś nie pokaże, jak to zrobić.

Jak rozmawiać z osobą z borderline: uprawomocnienie to nie zgoda

Najważniejsza umiejętność, której uczymy, to uprawomocnienie (walidacja). Polega na tym, że znajdujesz w reakcji drugiej osoby to, co jest zrozumiałe, i mówisz to na głos. Przykład: obiecana godzina powrotu to 18, wracasz o 19, a w domu wybucha awantura. Uprawomocnienie brzmi tak: rozumiem, że jesteś wściekła, czekałaś godzinę i nie wiedziałaś, co się dzieje. Nie oznacza to zgody na rzucanie talerzami. Oznacza tylko, że nie zaczynasz rozmowy od tłumaczenia, dlaczego jej złość jest nieuzasadniona, bo to dokładnie ten moment, w którym zwykle zaczyna się druga runda.

Brzmi prosto. Spróbuj to zrobić o 23:40, kiedy w Tobie też wszystko się gotuje, zmęczenie sięga sufitu, a w głowie masz listę jedenastu argumentów. Właśnie dlatego grupa trwa 16 spotkań, a nie jeden artykuł.

A co z Tobą?

Badania nad bliskimi osób z borderline pokazują wysokie obciążenie, poczucie żałoby i bezradność (Hoffman i in., 2005). Żałoba może brzmieć dziwnie, skoro wszyscy żyją. A jednak wielu rodziców opłakuje życie, jakie wyobrażali sobie dla swojego dziecka, a wielu partnerów związek, na który liczyli. Dlatego połowa naszej grupy w ogóle nie dotyczy osoby z borderline. Dotyczy Ciebie: Twoich emocji, Twojego wyczerpania i Twojego prawa do własnego życia, a nie tylko do całodobowego dyżuru.

Jak wyglądają zajęcia: program 2 × 8 spotkań

Grupa składa się z dwóch bloków po osiem spotkań, z mniej więcej miesięczną przerwą na wypróbowanie umiejętności w codziennym życiu. Każdy blok ma własne cele i stanowi zamkniętą całość.

Blok I. Zrozumieć i przetrwać

• Czym jest borderline, bez mitów z forum o trzeciej w nocy

• Teoria biospołeczna: mechanizm bez szukania winnego

• Uważność w relacji, żeby nie reagować na autopilocie

• Regulacja własnych emocji: złości, lęku, poczucia winy

• Umiejętności radzenia sobie w kryzysie

• Radykalna akceptacja i żałoba

Blok II. Zmienić relację

• Unieważnianie, czyli jak dobre intencje podkręcają kryzys

• Uprawomocnienie w teorii i w ćwiczeniach

• Jak działają zachowania: wzmacnianie i wygaszanie

• Kryzys i zachowania samobójcze: co robić, a czego nie robić

• Granice i rozwiązywanie problemów

• Plan na przyszłość

Część ćwiczeń w drugim bloku robimy w podgrupach, osobno dla rodziców i osobno dla partnerów, bo granice wobec dorosłego dziecka i wobec partnera wyglądają zupełnie inaczej. Między spotkaniami są krótkie zadania do wykonania w zwykłym tygodniu. Więcej o tym, jak pracujemy na treningach, przeczytasz w szczegółach treningu DBT.

Dlaczego to działa: Family Connections i DBT dla rodzin

Nie wymyśliłyśmy tego programu przy kawie. Jego podstawą jest Family Connections, program dla bliskich osób z borderline opracowany przez Perry Hoffman i Alana Fruzzettiego na bazie DBT. Łączy wiedzę o zaburzeniu, trening umiejętności i wsparcie grupy (Hoffman i in., 2005).

W pierwszych badaniach bliscy po ukończeniu programu zgłaszali mniejsze obciążenie, słabsze poczucie żałoby i większe poczucie wpływu, a efekty utrzymywały się w kolejnych miesiącach (Hoffman i in., 2005, 2007). Później przeprowadzono badanie z losowym przydziałem, w którym wzięło udział 121 bliskich i 82 osoby z borderline. W porównaniu ze standardową opieką bliscy uczestniczący w programie mieli niższe obciążenie i wyższe poczucie sprawczości, a poprawę zaobserwowano także u osób z borderline, które same w programie dla rodzin nie uczestniczyły (Guillén i in., 2024). Ty uczysz się uprawomocnienia, a Twoja bliska osoba czuje się lepiej rozumiana. To jedyna znana nauce forma terapii przez ścianę.

Nasza wersja ma 16 spotkań zamiast 12. Rdzeń programu pozostaje bez zmian, a dodatkowe spotkania przeznaczamy na to, czego zawsze brakuje: ćwiczenie uprawomocnienia na żywo i osobne, spokojne spotkanie poświęcone kryzysom. Dlatego mówimy uczciwie, że to program oparty na Family Connections, a nie jego licencjonowana wersja.

Grupa online dla rodzin osób z borderline: czy to działa?

Tak. Hiszpański zespół porównał Family Connections w formie stacjonarnej i online, a wersja zdalna nie wypadła gorzej (Guillén i in., 2022). To niewielkie badanie, ale jego wyniki zgadzają się z naszym doświadczeniem, bo grupy DBT online prowadzimy od lat. Wybór formy jest więc kwestią Twojego kalendarza, a nie jakości programu.

Organizacja grupy

Grupa rusza w dwóch edycjach z tym samym programem. Wybierasz jedną z nich na cały cykl.

Edycja stacjonarna

• Dzień i godzina: 15-17 wtorki lub 9-11 (w zależności od zapisów)

• Miejsce: Marszałkowska 58, Warszawa

• Terminy: aktualne daty w activenow

• Liczba zajęć: 16 (2 bloki po 8), około miesiąca przerwy między blokami

• Prowadzące: Vivian Fiszer, Anita Kręgielewska

Edycja online

• Dzień i godzina: 15-17 poniedziałek lub środa 9-11 (w zależności od zapisów)

• Miejsce: ZOOM, spotkania na żywo z włączoną kamerą

• Terminy: aktualne daty w activenow

• Liczba zajęć: 16 (2 bloki po 8), około miesiąca przerwy między blokami

• Prowadzące: Vivian Fiszer, Anita Kręgielewska

Cena. 2390 zł za blok 8 spotkań, czyli tyle samo co nasze standardowe treningi DBT. Przy płatności za cały cykl z góry: 4400 zł zamiast 4780 zł. Dwie osoby z jednej rodziny płacą po 1800 zł za blok (od osoby), bez dodatkowej zniżki za płatność z góry.

Terminy płatności. Za cały cykl albo za blok I najpóźniej 2 tygodnie przed pierwszym spotkaniem. Za blok II przed końcem bloku I.

Kwalifikacja do grupy

Przed dołączeniem do grupy przechodzisz płatną (200zł) kwalifikację, czyli zwykle jedno krótkie (do 30 min) spotkanie z prowadzącą. Robimy ją po to, żeby sprawdzić, czy grupa pasuje do Ciebie, czy Ty pasujesz do grupy i czy inna forma pomocy nie byłaby teraz lepsza. Oszczędza to czas, pieniądze i emocje wszystkich, a Ciebie chroni przed spędzeniem 16 wieczorów w niewłaściwym miejscu.

Jeśli z jednej rodziny przychodzą dwie osoby, każda przechodzi własną kwalifikację. Jeśli Twoja bliska osoba jest naszą pacjentką lub naszym pacjentem, możesz dołączyć, ale obowiązuje wtedy twarda zasada: żadnych informacji w żadną stronę. Nie dowiesz się od nas, co dzieje się na jej terapii, a ona nie dowie się, co mówisz na grupie.

Żeby umówić się na kwalifikację, wypełnij formularz. W ciągu kilku dni jedna z prowadzących się z Tobą skontaktuje.

Kolejne kroki i opłata

W naszym Centrum każdy uczestnik grupy najpierw przechodzi kwalifikację. Dopiero potem zakładamy konto w ActiveNow, przez które opłacisz zajęcia. Miejsce jest zarezerwowane dopiero po wpłacie. Grupa rusza, kiedy zbierze się 10 osób, więc termin może się przesunąć. Będziemy Cię o tym informować na bieżąco.

Najczęstsze pytania

Czy mogę przyjść na grupę bez wiedzy bliskiej osoby?

Tak. Grupa jest dla Ciebie i to Ty uczysz się nowych umiejętności. Twoja bliska osoba nie musi o tym wiedzieć, zgadzać się na to ani chodzić na terapię. Badania pokazują, że zmiana u bliskich i tak dociera do osoby z borderline (Guillén i in., 2024).

Czy to jest terapia?

Nie. To trening umiejętności z elementami psychoedukacji i wsparcia grupy. Nie zastępuje terapii indywidualnej, ani Twojej, ani Twojej bliskiej osoby. Jeśli w trakcie okaże się, że potrzebujesz więcej, pomożemy znaleźć właściwą formę pomocy.

Czy mogę przyjść razem z mężem, żoną albo partnerem mojej córki?

Tak, a nawet do tego zachęcamy. Dwie osoby z jednej rodziny płacą po 1800 zł za blok (od osoby). Każda przechodzi własną kwalifikację, podczas której omówimy, jak pracować razem, żeby grupa nie zamieniła się w salę sądową.

Czym różni się grupa online od stacjonarnej?

Program jest identyczny. Różnica polega tylko na tym, czy jedziesz przez miasto, czy siadasz przed komputerem. W edycji online łączysz się z włączoną kamerą, z miejsca, w którym nikt Cię nie słyszy, zwłaszcza Twoja bliska osoba. Jeśli w domu nie ma takiego miejsca, samochód zaparkowany pod sklepem jest w pełni akceptowalnym gabinetem.

Czy na grupie trzeba mówić o sobie?

Nikt nie będzie Cię do niczego zmuszać. Na początku większość osób głównie słucha, a po kilku spotkaniach nagle orientuje się, że opowiada rzeczy, których nie powiedziała nawet przyjaciółce. To, co pada na grupie, zostaje na grupie, a spotkań nie nagrywamy.

Co, jeśli opuszczę spotkanie?

Zgłaszasz nieobecność wcześniej i dostajesz materiały z opuszczonego spotkania. Umiejętności rosną jednak z powtórzeń, więc liczymy na regularny udział.

Co robić, kiedy osoba z borderline jest w kryzysie?

Kryzysom poświęcamy całe osobne spotkanie, bo tego tematu nie da się załatwić jednym akapitem. Grupa nie jest jednak służbą interwencyjną. Jeśli życie Twoje lub Twojej bliskiej osoby jest zagrożone, zadzwoń pod 112 albo jedź na izbę przyjęć najbliższego szpitala psychiatrycznego. Więcej o tym, jak reagować, przeczytasz na naszej stronie o samouszkodzeniach.

Kto prowadzi grupę

Vivian Fiszer, psycholog kliniczny, terapeutka DBT, i Anita Kręgielewska, psycholożka, seksuolożka, terapeutka DBT. Vivian rozwijała DBT w Polsce od samego początku, Anita dołączyła dwa lata później, a potem razem zasiadały w pierwszym zarządzie Polskiego Towarzystwa DBT, Vivian jako prezeska. Obie mają szereg certyfikatów DBT, w tym DBT Intensive Training, i od 10 lat wspólnie prowadzą grupy treningu umiejętności DBT, stacjonarnie i online. Anita brała udział w szkoleniach z Fruzetti.

Inaczej mówiąc: kiedy w Polsce słowo dialektyczny kojarzyło się głównie z egzaminem z filozofii, one już uczyły ludzi, jak korzystać z dialektyki w codziennym życiu. Teraz chcą nauczyć tego także Ciebie.

Bibliografia

Guillén, V., Fernández-Felipe, I., Marco, J. H., Grau, A., Botella, C., & García-Palacios, A. (2024). Family Connections, a program for relatives of people with borderline personality disorder: A randomized controlled trial. Family Process, 63(4), 2195-2214. https://doi.org/10.1111/famp.13089

Guillén, V., Fonseca-Baeza, S., Fernández-Felipe, I., Botella, C., Baños, R., García-Palacios, A., & Marco, J. H. (2022). Effectiveness of Family Connections intervention for family members of persons with personality disorders in two different formats: Online vs face-to-face. Internet Interventions, 28, Artykuł 100532. https://doi.org/10.1016/j.invent.2022.100532

Hoffman, P. D., Fruzzetti, A. E., & Buteau, E. (2007). Understanding and engaging families: An education, skills and support program for relatives impacted by borderline personality disorder. Journal of Mental Health, 16(1), 69-82.

Hoffman, P. D., Fruzzetti, A. E., Buteau, E., Neiditch, E. R., Penney, D., Bruce, M. L., Hellman, F., & Struening, E. (2005). Family Connections: A program for relatives of persons with borderline personality disorder. Family Process, 44(2), 217-225. https://doi.org/10.1111/j.1545-5300.2005.00055.x

Linehan, M. M. (1993). Cognitive-behavioral treatment of borderline personality disorder. Guilford Press.